ગાંધીનગર: રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ, ગુજરાતમાં વર્ષ 2022થી 2024 દરમિયાન અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયો સામે અત્યાચારના કુલ 4,890 કેસ નોંધાયા છે. આ ત્રણ વર્ષ દરમિયાન નોંધાયેલા કુલ કેસોમાંથી આશરે 81 ટકા કેસ અનુસૂચિત જાતિ સાથેના હતા.
વર્ષ પ્રમાણે આંકડા જોઈએ તો ગુજરાતમાં 2022માં SC-ST સામે અત્યાચારના 1,609 કેસ, 2023માં 1,680 કેસ અને 2024માં 1,601 કેસ નોંધાયા હતા. એટલે કે ત્રણેય વર્ષ દરમિયાન કેસોની સંખ્યામાં કોઈ મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો નથી.
આંકડા એ પણ દર્શાવે છે કે, જે કેસોમાં તપાસ બાકી હતી, તેની સંખ્યામાં થોડો ઘટાડો થયો છે. 2022માં આવા કુલ 489 કેસ હતા, જે 2024માં ઘટીને 449 થઈ ગયા હતા. એટલે કે બાકી તપાસના કેસોમાં આશરે 8.2 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
ST સમુદાય સાથે જોડાયેલા કેસોમાં બાકી તપાસની સંખ્યામાં વધુ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. 2022માં આવા 125 કેસ તપાસ હેઠળ બાકી હતા, જે 2024માં ઘટીને 90 થઈ ગયા છે. જ્યારે SC સમુદાય સાથે જોડાયેલા કેસોમાં બાકી તપાસના કેસો 2022માં 364 હતા, જે 2024માં ઘટીને 359 થયા હતા.
દોષિત જાહેર થવાનો દર ખૂબ જ ઓછો
SC સમુદાય સાથે જોડાયેલા કેસોમાં દોષસિદ્ધિનો દર પણ ઘણો ઓછો રહ્યો છે. 2022માં SC કેસોમાં દોષસિદ્ધિનો દર માત્ર 4.4 ટકા હતો. 2023માં તે વધીને 7.4 ટકા થયો હતો, પરંતુ 2024માં ફરી ઘટીને 5.4 ટકા રહ્યો હતો.
ST સમુદાયના કેસોમાં પણ આવી જ સ્થિતિ જોવા મળી હતી. 2022માં દોષસિદ્ધિનો દર 8 ટકા હતો, જે 2023માં વધીને 11.7 ટકા થયો હતો. જોકે 2024માં તેમાં મોટો ઘટાડો થયો અને દોષસિદ્ધિનો દર માત્ર 4.5 ટકા રહ્યો છે.
2024ના આંકડાની રાષ્ટ્રીય સરેરાશ સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો ગુજરાતની સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક દેખાય છે. 2024માં ગુજરાતમાં SC અને ST કેસોમાં દોષસિદ્ધિનો દર અનુક્રમે 5.4 ટકા અને 4.5 ટકા રહ્યો, જ્યારે રાષ્ટ્રીય સ્તરે આ દર અનુક્રમે 33.9 ટકા અને 33.2 ટકા હતો.
એટલે કે ગુજરાતમાં કેસ નોંધાયા બાદ તેમને અદાલતમાં દોષસિદ્ધિ સુધી પહોંચાડવામાં મોટી ખામી જોવા મળે છે. કેસોની સંખ્યામાં ખાસ ઘટાડો થયો નથી, પરંતુ દોષસિદ્ધિ સુધી પહોંચતા કેસોનું પ્રમાણ રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણું ઓછું છે.
બીજી તરફ, આ સમયગાળા દરમિયાન અત્યાચારના પીડિતોને આપવામાં આવેલી રાહતની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. 2022-23માં 1,623 પીડિતોને, 2023-24માં 2,195 પીડિતોને અને 2024-25માં 2,659 પીડિતોને રાહત આપવામાં આવી હતી.
ગુજરાતને મળતી કેન્દ્રીય સહાયમાં પણ વધારો થયો છે. 2022-23માં ગુજરાતને 4.2 કરોડ રૂપિયાની કેન્દ્રીય સહાય મળી હતી. 2023-24માં આ રકમ વધીને 29.8 કરોડ રૂપિયા થઈ હતી, જ્યારે 2024-25માં ગુજરાતને 30 કરોડ રૂપિયાથી વધુની સહાય મળી હતી.
આમ, ત્રણ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન ગુજરાતને કુલ આશરે 64 કરોડ રૂપિયાની કેન્દ્રીય સહાય મળી અને કુલ 6,477 પીડિતોને રાહત આપવામાં આવી છે. જોકે, અત્યાચારના કેસોની સંખ્યા સામે દોષસિદ્ધિનો ખૂબ ઓછો દર કાયદાના અમલ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કરે છે.
